علم است . آنان گاه كوشيده‌اند اين دانش را با روانشناسى و تيپ‌شناسى روانى افراد هماهنگ سازند و عده‌اى از روانشناسان هم با آنان همزبان شده‌اند . بدين ترتيب گرفتارى انسان عصر علم هنوز در مراكز علمى دنيا هم همين است كه جبهه نگهدارنده و بلكه پس‌زنندهء بسيار بزرگى مىكوشد تا اميد آنان را از آينده قطع كند . بديهى است در كشورهاى عقب‌مانده اين جبهه بسيار نيرومند است . اختلاف احكام نجوم در دورهء ساسانى بسيار بارز و داراى اسناد كتبى است . اين اسناد اگرچه در صده‌هاى نخستين دوره اسلامى نوشته يا گردآورى شده‌اند ، معلومات دوره ساسانى را روايت مىكنند . البته اين معلومات به همين شكل در دورهء اسلامى باقى مانده است . در مورد اين اختلاف‌ها به ذكر يكى - دو مثال از ادبيات پهلوى و پازند بسنده مىكنيم : در بندهش تضاد بين ونند ( vega ) و بهرام است و در شكند گمانيك وزار بين ونند و هرمزد ، در بندهش بين هفتورنگ و هرمزد و در شكند گمانيك وزار بين هفتورنگ و كيوان ، در بندهش بين ميخ‌گاه ( ميخ الجاه پس از اسلام ) و كيوان و در شكند گمانيك وزار بين ميخ و . . . ؟ « 1 » اين اختلاف‌ها به حدى است كه بتوان آن را در جدول بزرگى جاى داد ، زيرا به اين صورت ، تضاد بين ثوابت و سيارات و در نتيجه كاركرد و حيطهء عمل و مقدورات آن‌ها دو روايت مختلف پيدا مىكند و مجموعهء چيزهايى كه معمولا به آن‌ها نسبت داده مىشود ، در هر روايت شكلى ويژه مىيابد كه اختلافاتى با روايت ديگر دارد . مجموعا به نظر مىآيد كه در دو كتاب بندهش و شكند گمانيك وزار با دو مكتب مختلف در احكام نجوم روبه‌رو هستيم . همين اختلاف‌هاى كهن

--> ( 1 ) . بندهش فصل پنجم در برابر شكند گمانيك وزار فصل چهارم : Bundahishn , TD 2 . P . 61 . L . 10 Skand - Gumanik Vicar . Par de - Menasce Ch . IV